Phần trình diễn của giáo phận Phát Diệm giới thiệu cho chúng ta một số hình khổ các chứng nhân lãnh nhận. Đó là tù giam, tra tấn, roi đòn, nhục hình, ép buộc đạp lên thập giá, thông qua tiểu sử của năm vị thánh : Lm Lê Bảo Tịnh, thầy Nguyễn Khắc Cần, ông Lý Mỹ, bà Innê Đê, và Lm Anrê Dũng Lạc.
Dưới thời vua Cảnh Thịnh cầm đạo năm 1798, một số các tín hữu ở gần đồi Dinh Cát, Quảng Trị, phải tìm nơi trốn ẩn. Họ đã đến lánh nạn tại núi rừng La Vang … Một hôm đang khi cùng nhau lần hạt kính Đức Mẹ, bỗng họ nhìn thấy một người phụ nữ xinh đẹp, mặt áo choàng rộng, tay bồng Chúa Hài Đồng, có hai thiên thần cầm đèn chầu hai bên.
Dâng lễ cho “các linh hồn tín hữu đã qua đời” được nối kết với niềm tin về Luyện Ngục. Chúng ta tin nếu một người chết khi vẫn còn tin vào Chúa nhưng phạm tội nhẹ, với tình thương và lòng thương xót Chúa sẽ thanh tẩy linh hồn người ấy. Sau khi được thanh tẩy, linh hồn ấy sẽ nhận lãnh sự thánh thiện và tinh tuyền cần thiết để chia sẻ hạnh kiến Thiên Đàng.
Ca đoàn Giới Trẻ lập ra một truyền thống đặc thù cho ngày mùng 2 tháng 11, đó là “hát lễ Nghĩa Trang tỉnh xa”, tại quê hương của một ca viên trong ca đoàn. Và năm nay, chúng tôi đã đến Nghĩa trang giáo xứ Phú Hài – trên ngọn đồi Callato nằm ngay cửa ngõ vào trung tâm Mũi Né Phan Thiết,
Một buổi sáng, ngoại chuẩn bị ra đồng, mấy cậu cũng đi thả lưới, tôi không có ai chơi cùng nên lon ton theo ngoại. Ngoại đội cho tôi cái nón, mặc cho tôi cái áo mưa thủng lỗ chỗ do bị chuột nhấm, rồi cười: “Hôm nay ngoại thuê cháu đi làm một buổi. Ngoại sẽ trả công đàng hoàng”. Công cán với tôi chẳng quan trọng, được theo ngoại vọc nước là tôi khoái rồi. Ở nhà với ba mẹ còn lâu tôi mới được nghịch như thế.
Về vấn đề kẻ chết chỗi dậy, thì chính ông Mô-sê cũng đã cho thấy trong đoạn văn nói về bụi gai, khi ông gọi Đức Chúa là Thiên Chúa của tổ phụ Áp-ra-ham, của tổ phụ I-xa-ác, của tổ phụ Gia-cóp. Mà Người không phải là Thiên Chúa của kẻ chết, nhưng là Thiên Chúa của kẻ sống, vì đối với Người, tất cả đều đang sống.”
Ôn lại lịch sử Giáo hội Việt Nam thuở ban đầu, chúng ta nhớ đến những nỗ lực hội nhập văn hóa của các vị thừa sai. Các vị đã khéo léo tổ chức các buổi trình diễn về Chúa Giáng sinh, về hạnh tích các thánh, và cung cấp cho tín hữu những lý luận đơn giản nhưng chắc chắn về giáo lý.
Đạo Chúa là đạo yêu thương, đạo hy vọng, vì yêu thương – hy vọng đó, cộng đoàn mới hiện diện nơi nhang khói này. Người sống cùng hiệp thông với người chết trở nên một đạo Chúa yêu thương và tha thứ cho nhau. Do vậy, việc nhớ đến ông bà tổ tiên và các linh hồn là việc chính đáng và phải đạo.